Zo schiet het jaar weer voorbij.. een tuin maakt je daar extra van bewust met zijn verschijningen.
De vruchten van de herfst zijn de afgelopen week bevroren (pompoenen) en dus zijn we een stap verder naar de winter. De koude lucht zorgt voor een heel ander seizoen. Net nog de veldsla gezaaid en overal waar het nog kon herfstplantuitjes, zodat we in de lente uien hebben. We eten nog van de prei en spitskolen. Rondom ons zijn de tuinen al grotendeels leeggehaald en omgespit.

Ik lach erom, al dat gepoets en gespit om alles netjes te krijgen maar heb zelf ook al heel wat onkruid opgeruimd de afgelopen maanden. En straks maak ik ook ruimte voor de winter. Maar leeg zal ik mijn tuin niet achterlaten in de winter. Dat vind ik dus helemaal niks, zo’n woestijn van verwaaiend zand met niks erin. In een siertuin doe je dat ook beter niet, en zo blijft de grond voorzien van stevigheid en voedsel voor dieren en planten. Dus in de moestuin zoek ik naar een dergelijke balans. Misschien word ik straks ingehaald door mijn oudere tuincollega’s met hun verhalen over engerlingen die steeds groter worden en opeens aan de wortels van je planten beginnen te vreten zodat je niks overhoudt. Daar ben ik niet bang voor. We zullen zien hoe het gaat.

Het is goed om er zelf achter te komen en je eigen manier van doen te vinden. Dat kan in je eigen tuin. Het maakt dat het echt mijn tuin is. Niet helemaal alleen, Rudi heeft een aantal zware klussen gedaan waar ik heel blij mee ben: paden afsteken, een pad van tegels leggen, de frambozen opbinden (de hoge stokken bij elkaar binden) bijvoorbeeld en een omheining maken om de composthoop. Ik ben meer van het zaaien, planten, wieden en zonodig spitten. Het past goed bij mijn ongeduld: je moet er wat voor doen om de natuur een handje te helpen, en terwijl je op het ene resultaat wacht, kun je intussen iets anders doen. En als ik die ene keer eens geen werk hoef te verzetten geniet ik er van het uitzicht, de andere tuinen of gewoon van het buiten zijn. Alweer een ode aan mijn tuin! Het komende jaar ga ik dus lekker verder met tuinieren.

Grappig, hoe in mijn hoofd de beelden zich opdringen in een prachtige volgorde. Zo zag ik vanavond een spot op tv over de website www.handicap.nl.

Uit het daar vertelde verhaal over twee individuele personen bleek hoe het tegenwoordig nodig is om te bedelen bij de individuele burger om een beetje steun als je bijvoorbeeld zo gehandicapt bent, dat je aanpassingen nodig hebt die onbetaalbaar zijn voor mensen met een laag inkomen. Het kan betekenen dat iemand zijn kind uit huis moet plaatsen omdat deze aanpassingen niet betaalbaar zijn!

Ineens drong het beeld zich weer aan me op van de auto, die ons laatst voorbij reed op de weg naar Drachten: achterin stond een enorm model van een (blanke) hand met een opgestoken middelvinger. Dat ding riep bij ons meteen een boze reactie op. Het is zo’n onbeschoft gebaar, dat wij ons konden voorstellen dat er wel eens heel vervelende lui op de inzittenden van deze auto af konden komen bij een avondje uit.

En nu was dit beeld voor mij symbolisch geworden voor het saamhorigheidsgevoel dat wij hebben weggehaald uit onze samenleving. Helaas moet ik zeggen “wij” waar ik de meerderheid van de inwoners van ons land bedoel. Dit is in de afgelopen dertig jaar heel hard gegaan. En zolang je niet gehandicapt, chronisch ziek, of op een andere manier hulpbehoevend bent heb je er niet veel van gemerkt of kon je rustig even de andere kant uitkijken.

Het maakt mij boos maar het helpt me niets. De middelvinger wordt massaal opgestoken in Nederland naar iedereen die voor hulp aanklopt bij de regering. De regering is democratisch gekozen door de inwoners van ons land. Heb je niets gekozen, dan ben je erg naïef bezig geweest en heb je die stem domweg naar de andere partijen gesmeten, als waardeloos prul. Heb je toch iets gekozen, een partij die uitspreekt dat het belangrijk is om als mens rekening te houden met andere mensen om het maar breed te zeggen, dan heb je de pech gehad dat je de afgelopen tijd in de minderheid was.
Daar kan ik maar een ding op zeggen: des te belangrijker om je mond open te doen en die middelvinger te bestrijden. Zou je het ludiek aanpakken, dan maakte je dus een website waar je aandacht besteedt aan positieve ideeën en ontwikkelingen in ons land.
Dus de energie die je woede vrijmaakt, omzetten in iets positiefs.
Dat is heel moeilijk om vol te houden. Maar het enige dat een beetje zin heeft om te doen. Beter dan het opsteken van je middelvinger!

Geen wereldschokkend mooie tuin, die van ons.
Maar ik ken hem nu een stuk beter dan begin van het jaar.
Het eerste dat mij hier opviel was de zachte, warme grond op dit terrein.
De regen verdwijnt er als het ware in. En de planten zuigen gemakkelijk water omhoog. Veel en veel gemakkelijker dan de klei in het westen van onze provincie.

Uur na uur vloog voorbij terwijl ik hier met mijn vingers onkruid tussen de planten vandaan peuterde. Rudi deed dan de grotere stukken in korte tijd. Zo heeft ieder zijn specialisme.
Allerlei planten die ik er niet in heb gezet dringen zich op als oude bewoners die als vanzelfsprekend terugkomen in hun oude huis. Uiteindelijk is het gelukt om het eerste deel, iets meer dan de helft, te verbouwen met eetbare planten en bloemen.
Het laatste stuk van de tuin is nog steeds bijna onbegroeid. Dit jaar, dat begon in februari, heb ik gezien als probeer-jaar. Het is dus niet erg dat ik niet alles vol heb kunnen zetten.

Alles wat je met een tuin wilt doen moet worden gepland. Zo kan ik nu dus alvast gaan bedenken wat ik in september en oktober op de tuin ga zetten, zaaien of planten, dat dan overwintert en volgend jaar als eerste bovenkomt. Ook als je zoals ik houdt van improviseren is het nodig om wat vooruit te denken. Soms is het verrassend hoe het uitpakt wat je hebt gedaan, zeker als beginner. Hoeveel radijzen er wel uit 1 zakje kunnen groeien, en uit een zakje spruitkolen-zaad. Hoeveel rupsen daar wel niet op gaan zitten van het koolwitje! Dan zijn er nog de mede-volkstuinders die mij allerlei planten aanbieden voor de onbewerkte stukken. Dat alles maakt het tot een verrassend kado dat nooit helemaal uitgepakt raakt, zo’n tuin.

Wat ook leuk is, zijn de verschillen in visie die al mijn buur-tuinders hebben op het bewerken van een tuin. De een zweert bij werken uit de losse pols en de natuur zijn gang laten gaan (en dat gaat prima), de ander “trekt” alle planten eerst “voor” in potjes thuis in een kasje en zet ze dan pas op de tuin. De een laat al haar aardbeien uitlopers behouden voor het volgende jaar, de ander haalt deze er consequent af om de kracht in de plant te laten zitten als er vruchten zijn. Veel om over na te denken voordat je zelf een keuze hebt gemaakt!

We hebben niet veel gedaan aan bodemverandering door het opbrengen van stoffen zoals kalk, bloedmeel of koemest. Het enige was compost en dat hebben we overal door de grond gewerkt. Het kan dus zijn dat sommige planten daar minder mee gebaat zijn.

Inmiddels zijn we op de helft van het jaar en hebben we dus nog een heleboel maanden te gaan. Die natuurlijk ook weer om vliegen! Het is inspirerend, om er te zijn, en misschien is dat het grootste goed van onze eigen tuin op het terrein van de volkstuinen. Zien wat anderen doen, voelen hoe alles groeit en bloeit en daarna in het klein, op je eigen vierkante centimeter, je tuin bewerken, je spieren gebruiken en weer even een heel ander mens worden dan degene die de rest van de week achter een computer zit.

En dan is het weer de dag van dodenherdenking.
Ik doe er altijd aan mee.
En na die paar minuten stilte en de kranslegging ga ik op zoek naar stilte op de tv, of misschien een goede film.
Maar vaak is het herrie, en veel gebabbel.
Dus lees ik de krant. Die houdt zijn mond als ik niet lees. En dan heb ik mijn eigen stilte.

Maar nu las ik dan weer een bericht dat mij koud doet worden van ontzetting: elke keer weer vergeet ik, dat ik dan wel in vrede leef, maar zoveel anderen niet. Ik heb wel een vredige jeugd gehad, maar er zijn zoveel kinderen die folteraars als opvoeders hebben gekregen. Vaak ook nog een stiefouder, die er blijkbaar geen zin in heeft en er vervolgens niet alleen een potje van maakt, maar ook nog het kind met graagte kapotmaakt. Ik blijf het maar niet snappen.

Dan bedenk ik: dat is dus oorlog.
Dat je zo moet leven, moet zien te overleven als kind.
Zonder echte ouders, zoals ouders horen te zijn.
Dat is oorlog die niet voorbij lijkt te gaan.
De dood die je herdenkt is dan het leven dat dit meisje of deze jongen niet gegund is.

Ik heb het bericht uit de krant in pdf hierbij gevoegd (zie de link op het woordje “bericht”).

[Mijn reactie op het condoleanceregister Apeldoorn]
Voor mij was het een schok dat dit gebeurde, een schok om te ontdekken dat het kon gebeuren zomaar op een prachtige zonnige feestelijke dag, een van de vrolijkste feestdagen die we hebben in Nederland!
’s Avonds was het bij ons in het dorp ook stil uit medeleven met de mensen die dit van dichtbij moesten meemaken. Ook is het een schok om te ontdekken dat wij blijkbaar nog meer argwaan moeten koesteren bij alle normale dingen die we gezamenlijk doen op straat. De vrijheid om argeloos naar een mooi feest te kunnen gaan met elkaar om te lachen, te zwaaien of te dansen, dat alles wordt hiermee van ons allemaal afgenomen. Het zal nooit meer hetzelfde zijn!

Optocht Beetsterzwaag

New York Times

Op het moment lees ik het boek van forensisch antropologe Clea Koff, De bottenvrouw. Hierin vertelt zij hoe ze met een klein team de massagraven in Rwanda, Bosnië en Kosovo opgraaft.

Het is een bijzonder verhaal. Ondanks de gruwelijke inhoud van haar werk is zij er razend enthousiast over. Dit komt door het doel dat zij met de opgravingen bereikt: de mensen “teruggeven” aan hun verwanten en bewijzen dat ze zijn vermoord.
Het is een psychologisch verhaal over haar eigen ervaringen. Omdat ze zich niet verliest in emoties raakt het je des te meer als zij vertelt wanneer zijzelf op een bepaald moment aangedaan is door de kleine dingen, bewijzen dat het gewone mensen waren, die dachten dat ze wel terug zouden komen en daarom hun reispapieren bij zich hadden, of speelgoed, of zoals op een gegeven moment zelfs röntgenfoto’s die ze bij een dode onder de kleren verstopt vindt. Het boek leest als een trein. Aan de ene kant dus de verschrikkingen die tevoorschijn gehaald worden door het opgraven van de lijken in het massagraf. Aan de andere kant het menselijke verhaal achter de kleren, de spullen, en de huizen die er nog staan in de omgeving en het onafgebroken harde werken om de vermoorden weer een naam en een gezicht te geven voor de wereld.

boekbeschrijving The Guardian

Van dit schilderij van Van Gogh hadden wij vroeger thuis een reproductie.
Het is zo’n beetje in mijn hoofd gegroeid. Dus bij het woord “zaaier” zie ik deze plaat voor me.
We hebben een paar heel kleine zaadjes in de tuin gezaaid dit weekend van winterwortelen en bosuien.

Spitten was het volgende dat ik heb gedaan.
Ik was blij dat de tuin vrij groot is, want het blijkt toch wel dat samen werken in de tuin het beste gaat als je allebei rustig je eigen dingetje kunt doen. In elk geval wat mij betreft.

Het was een heerlijk weekend met lekker weer. Een regenbuitje vind ik echt niet erg, ik snap nog steeds niet dat er dan zoveel over wordt geklaagd. Maar misschien ben ik wel gek. Het doet er niet zoveel toe, ik zou het heel onnatuurlijk vinden als het nooit zou regenen.
Fantaseren maar weer over die tuin en zaden en planten van de gekste soorten besteld: appelwortel (Polymnia Sonchifolia of Yacon, uit Zuid-Amerika afkomstig) en aardpeer (Helianthus tuberosus of topinambour) bijvoorbeeld. Patisson (Cucurbita pepo) en alpiene alpenaardbei. En struiktomaat, een kleine soort. Wel soorten die lekker schijnen te smaken en die goed aangeschreven staan in bijvoorbeeld restaurants. Want thuis lekker eten is nog leuker dan uit eten gaan! Ook in een restaurant zou ik dingen proberen die ik niet eerder had gehad, met een zekere grens natuurlijk (geen stierenbal of kalfstong), vooral wat groenten betreft. Deze groenten heb ik nog nooit gehad, behalve de bosaardbei. Onze buurman op de tuin zei, dat hij niet zulke ingewikkelde dingen plantte, maar meer in de trant van aardappels en aardbeien (“gewone”). Ook die zijn lekkerder uit eigen tuin dan uit de winkel in elk geval. Of het ingewikkelder is om een andere plant te nemen weet ik niet. Gewoon anders. Ik heb een hang naar anders, het is niet anders. Verder koos ik voor Bergamot en Vrouwenmunt (Tanacetum balsamita of Balsemwormkruid) voor de geur en om thee te zetten. En Zonnehoed (Echinacea Purpurea). Dus naast de bietjes en wortelen, uien en pompoenen ook kruiden en specerijen. Thuis heb ik de zaadjes van Artisjok en Koriander in kweekpotjes gedaan, samen met Bente die dat heel spannend vond.

Deze diertjes kwamen we ook steeds tegen in de tuin, meer dan twee weken terug: de regenworm (mooi! Die gaat onze tuin omspitten..) en de engerling (larve van de meikever: oei, die gaat onze plantenwortels aanvreten, hij ziet er hongerig uit!).

Welke dieren zouden er ’s nachts over de tuin vliegen? Waarschijnlijk wat vleermuizen en een paar uilen in elk geval, want die zitten hier wel in de buurt. Of er ook mollen zijn weet ik niet, maar klemmen zagen we wel in het schuurtje van de tuinen. Net als muizenvallen. Dus zullen er ook muizen zijn. De grote onzichtbare meeëters dus. Zodra straks het groen opkomt, grazen de kaken van vele dieren erop los. Dan is het tijd voor het plaatsen van de netjes, de valletjes, de blikjes bier in de grond (?) en andere ingewikkelde, hopelijk zinvolle tuinactiviteiten.
Heerlijk toch, een beetje kletsen over tuinieren en regenwormen.